Rock and Pole - Panorama Polska 11/2006

Or how I learned to stop worrying and love my identities

By Kinia Adamczyk

The Link, Concordia University Independent newspaper

Twelve intellectually stimulating days. Eleven sleepless nights. A Newsweek senior editor, a Globe and Mail journalist, history, literature, politics, art scholars and 33 students. Friendship. And finally, some much-needed time to think about my identity as a first-generation Polish immigrant in North America. The setting? Alberta's beautiful Rocky Mountains.

We embarked on this journey to discover more about our common background at this second edition of a conference series named Poland in the Rockies. What we shared, beyond our interest in “things Polish,” were questions about the complexity of identity. “I found out that I am not alone, that there are many other people like me out there... born again Poles with a dual Polish-Canadian identity. Educated and assimilated Poles that still have a strong connection to Poland,” said Eric Bednarski, a 29-year-old documentary filmmaker from Nova Scotia.

We held our breaths as we got a first-hand account from Adam Szostkiewicz, a journalist and activist during the ‘80s anti-communist movement in Poland, Solidarity. This former political prisoner now writes freely for Polityka, something of a Polish version of Maclean’s magazine. During Solidarity times, it wasn't unusual to get shoved into a truck and to receive a good beating just for wearing the movement's pin.

Andrew Nagorski, a senior editor at Newsweek, said "if [a program] like this had been offered at the time when I was a student, I’m sure I would have jumped at the opportunity." Between lectures, we sat on the grass in the shade, laughing at some of his reporting anecdotes from around the world. Nagorski gained international fame after Soviet authorities expelled him from the country in 1982 for his “enterprising reporting.” He launched the Polish edition of Newsweek in 2001.

We shared laughs, but also feelings of sorrow, as we looked back at the past. Stan Oziewicz, journalist at the Globe and Mail, told us the story of his father, a Second World War bomber pilot. After fighting under the Allies, Officer Mieczyslaw Oziewicz felt, like hundreds of Poles, betrayed by the Yalta Agreement, under which Poland's faith was handed over to Stalin's Soviet Union. "It was particularly painful and bitter for people like my parents," explained the journalist, "who, while Hitler's forces were storming through Poland's western frontier in September of 1939, were later rounded up from their homes in eastern Poland and sent by rail boxcars to Stalin's slave-labour camps in northern Russia and Soviet Central Asia."

Sweat almost dripped from our foreheads as we tackled the translation assignment proposed by Bill Johnston, one of the leading translators of Polish literature in North America. We discovered the challenges he faces every day as he tries to preserve the cultural references of the works he translates whilst keeping them accessible to English readers. "The focus on language and culture through the lens of Polish literature was a very interesting day of lectures for me, precisely because language and our definitions are so intricately tied with our identity," said Kasia Wisniewska, who recently graduated from English literature at McGill.

The romantic in me thrived as we watched the only colour pre-war footage of Poland in the short film Land of my Mother, narrated by Eve Curie, the daughter of the famous scientist Marie Curie. Through her bright red lips and French-tainted English, Curie gracefully guided us through the still undestroyed monuments of Warsaw, Gdansk and Krakow, among others.

We watched in solemn silence as a participant of the program, Alexi Marchel, performed a dramatic reading of Inside a Gestapo Prison 1942-44: The Letters of Krystyna Wituska. This young woman, although condemned to death after being captured by the German secret police, was full of life, warmth and optimism. “I am first a human being, and only then a Pole,” wrote Wituska in one of her letters, which were translated from Polish by the author and researcher Irene Tomaszewski.

At night, we sat around campfires with the speakers, talking about the Kaczynski brothers, who are at the head of Poland now, about the Jagiellonian University's beautiful library in Krakow, which I would like to visit one day, and about the future of a country some of us haven't yet gone back to. We sang songs and danced and laughed about our cultural idiosyncrasies.

The question of my identity is an interior battlefield I've been leading for the last 17 years. The seminar was not only an intellectual journey, but also an opportunity to accept my dual identity by discovering people who share similar experiences and interests. Who needs sleep when you're celebrating new-found peace?

The next Poland in the Rockies conference will be held in the summer of 2008. It is open to students of all backgrounds interested in “things Polish.” Visit http://www.polandintherockies.com/ for more information.

Kinia Adamczyk

Młodzi ambasadorami polskości - Kurier Plus 6/2006

Izabela Bożek

Uzasadnienienie takie istnieje i wiąże się z młodością, wiedzą i zainteresowaniem Polską, jej przeszłością i przyszłością. "Poland in the Rockies" to sympozjum, które po raz pierwszy odbyło się w 2004 roku w Canmore, prześlicznym miasteczku, leżącym u podnóża Gór Skalistych. Dwa lata temu spotkało się tam na dziesięć dni trzydzieścioro siedmioro kanadyjskich i amerykańskich studentów polskiego pochodzenia i kilkunastu prelegentów, wśród których znalazły się tak wybitne osobistości jak Norman Davies, brytyjski historyk, piszący o Polsce, Lynne Olson i Stanley Cloud, autorzy książki A Question of Honor: Forgotten Heroes of World War II - o polskich lotnikach, czy Krzysztof Zanussi, polski reżyser.

W czasie owych dziesięciu dni odbyło się wiele formalnych i nieformalnych spotkań: Norman Davies w ciągu dwóch dni dawał wykłady o tożsamości narodowej, Thomas Gladsky, professor emeritus z Central Missouri State University, mówił o obrazie Polaków w literaturze amerykańskiej, Irena Tomaszewski, kanadyjska pisarka, dzieliła się swoją wiedzą o organizacji "Żegota". Wolny czas spędzano także wspólnie; poważne dyskusje toczyły się bezustannie. Pytani po czasie o wrażenia młodzi ludzie mówili przede wszystkim o tym, jak wiele usłyszeli o nowych, nieznanych sobie faktach, ile spraw, które do tej pory otaczał pewien rodzaj niejasności czy niechętnej wiedzy, zostało wyjaśnionych, ile stereotypów, które niejako mimochodem im wpojono, zostało wytłumaczonych i zastąpionych historyczną i społeczną prawdą.

Znaczenia owego sympozjum w Canmore nie sposób przecenić: Trzydzieścioro siedmioro młodych ludzi wyjechało z Gór Skalistych w jakiś sposób przekształconych, z zasianym na resztę życia ziarnem czegoś, co do tej pory było im mało znane lub prawie nieznane. Czy i jak wykorzystają to, czego się dowiedzieli podczas wykładów, dyskusji i pogawędek, zależy tylko od nich, ale jest nadzieja na to, że ta właśnie grupa przeniesie wiele z nabytej w Rocky Mountains wiedzy w swoje życie zawodowe i społeczne, że świadomość posiadania polskich korzeni nie będzie od tej pory obojętnym faktem spychanym na margines świadomości. Jest także nadzieja, że owa grupa wykorzysta aktywnie wiedzę na temat wielowarstwowości i meandrów polskiej historii i kultury w promowaniu lepszego obrazu Polski, a krzywdzące ją stereoptypy będzie zwalczać przede wszystkim swoją postawą intelektualną.

Ale to było dwa lata temu. Dziś Canmore przygotowuje się do następnego sympozjum, które odbędzie się w ostatniej dekadzie lipca. Zanim jednak o szczegółach tegorocznego przedsięwzięcia warto powiedzieć nieco kto i dlaczego je zorganizował.

Idea przeniesienia Polski do Canmore, kurortu u podnóża Gór Skalistych, należy całkowicie do Tony Muszyńskiego, calgaryjskiego prawnika i działacza Stowarzyszenia Polsko-Kanadyjskiego w Calgary. Nie dziwi mnie, że to właśnie Tony wpadł na ten pomysł, albowiem on sam, urodzony w Kanadzie w rodzinie polskich imigrantów pochodzących z fali powojennych uchodźców, doświadczył jako młody człowiek, dość schematycznego, a jednocześnie niezwykłego losu. Wychowany w patriotycznym domu, w którym atmosfera przepojona była wspomnieniami o Polsce, wdrażany przez mamę, panią Janinę, do pracy społecznej na rzecz organizacji polonijnych, uczęszczający do polskiej szkoły sobotniej, zachęcany do czytania polskiej literatury Tony nie znajdował potwierdzenia domowych nastrojów w swoim kanadyjskim otoczeniu. Rola i znaczenie Polski w życiu państw Europy, świata w przeszłości i w teraźniejszości nie były ani znane, ani podkreślane, ani też nikt nie wydawał się być nimi specjalnie zainteresowany. Tony, podobnie jak większość imigracyjnej młodzieży, przeszedł przez okres swoistej negacji swojego polskiego pochodzenia. Dopiero roczny pobyt w Polsce w czasie przerwy w studiach zmienił jego zapatrywania, stosunek do polskości, a także uformował wizję takich działań, które współczesnemu obywatelowi Kanady czy Stanów Zjednoczonych pozwalałaby dobrze czuć się ze swoimi polskimi korzeniami. Myślę, że Muszyńskiemu przyświecała myśl dobra i pożyteczna: nie można być Polakiem w obcym kraju zamykając się jedynie w polskojęzycznym gronie. Wiedza społeczna i historyczna znana i kultywowana w kręgu własnego języka, niezrozumiałego dla reszty obywateli, pomaga jedynie zasklepiać się w małych, odosobnionych środowiskach, bez szansy na wyjście na szerokie wody współcześnie pojmowanego obywatelstwa. Poland in the Rockies jest zatem projektem zakrojonym na dużą skalę. Ma dawać młodym ludziom szansę odnalezienia polskiej tożsamości i uczyć ich, że tę tożsamość można i trzeba przenosić na grunt współczesnego życia. Wychowanie młodych Kanadyjczyków i Amerykanów świadomych swego pochodzenia, odczuwających autentyczną dumę z tego powodu, będących ambasadorami polskiej kultury jest dla naszej grupy społecznej bardzo ważne, jest szansą na przetrwanie.

Owszem, w Ameryce Polacy są w pierwszej dziesiątce wśród grup etnicznych pod względem gromadzonego bogactwa, ale przez 150 lat emigracji nie stworzyliśmy liczącego się lobby politycznego umiejącego bronić naszej racji stanu.

Tony Muszyński stawia w swoim projekcie na intelekt i wiedzę i na stworzenie politycznej energii opartej na tych dwóch elementach i jest pewne, że jest to jedyny właściwy punkt widzenia w formowaniu oblicza polskiej grupy etnicznej.

Za niecałe dwa miesiące odbędzie się następne sympozjum w Canmore. Wśród zaproszonych gości znaleźli się znów wybitni przedstawiciele nauki, polityki, kultury. Jest wśród nich Andrzej Nagórski, dziennikarz Newsweeka i pisarz, Mark Brzeziński, waszyngtoński prawnik i współpracownik administracji Clintona, Marek Jan Chodakiewicz, historyk i członek zarządu Muzeum Holocaustu w Waszyngtonie, Bill Johnston, dyrektor Centrum Studiów Polskich w Uniwersytecie Indiany, Adam Szostkiewicz, publicysta tygodnika Polityka oraz inne, znane osoby.

Zarząd sympozjum wciąż (do 24 czerwca) przyjmuje aplikacje od studentów chcących wziąć w nim udział. Koszt całego pobytu wynosi 3500 dol., ale uczestnicy nie muszą płacić z własnej kieszeni. Koszt ich pobytu powinien być pokryty przez organizacje polonijne w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych oraz przez wiele osób prywatnych. Uczestnik sympozjum płaci jedynie za przelot do Canmore. Wszelkie informacje znajdują się na stronie internetowej www.polandintherockies.com

Można także zatelefonować pod numer 403.291.3757.

Nie było jeszcze tak mądrej i pożytecznej inicjatywy stworzonej dla polonijnej młodzieży. Program sympozjum wypełniony będzie wykładami, seminariami, filmami, dyskusjami.

Zachęcam polskich studentów i ich rodziców do zastanowienia się nad wyjazdem do Canmore. Będzie to przeżycie jedyne w swoim rodzaju. Zachęcam też wszystkich tych, którzy chcieliby dołożyć swoją cegiełkę do tego niezwykłego wydarzenia i stać się jego sponsorem. Warto wspomóc Polskę w Górach Skalistych!

NIEŁATWA LEKKOŚĆ POLSKOŚCI - Panorama Polska 09/2006

Mimo, że historia tego projektu to zaledwie dwa lata, wydaje się, że program edukacyjny „Polska w Górach Skalistych” jest z nami od dawna. Wrósł już niejako nie tylko w kalendarium ważnych i prestiżowych wydarzeń polonijnych w skali, nie bójmy się tego słowa, światowej, ale również w panoramę letnich tygodni miasteczka Canmore, gdzie o sympozjum napisała nawet miejscowa gazeta, skłonna raczej do głoszenia bardziej turystycznych tematów.

Już po raz drugi, (w tym roku w dniach 20-31 lipca) grupa tym razem 33 młodych ludzi debatowała o Polsce i jej sprawach (językiem wykładowym był angielski). Byli to głównie studenci i doktoranci uczelni z Ameryki Północnej, choć w tej edycji wzięło udział dwóch studentów z Polski (dzięki kontaktom z Instytutem Jagiellońskim i Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego) oraz jeden z Niemiec.

Ich przewodnikami w tej debacie byli zaproszeni specjaliści spraw ‘polskich’: pracownicy naukowi, dziennikarze, tłumacze i dokumentaliści z różnych stron świata, w sumie jedenaście osób. Wśród nich, prof. Robert Frost, który porwał studentów wykładem na temat dziejów Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Jego żona, prof. Karin Frost ze znawstwem przebiegła tysiącletnią historię stosunków polsko-niemieckich. Dr Marek Jan Chodakiewicz z niecodziennymi historiami dotyczącymi lat międzywojennych, II wojny światowej i jej pokłosia cieszył się sporą popularnością wśród studentów. Sprawy dnia dzisiejszego Polski i jej wpisywania się w kontekst tematyki międzynarodowej przybliżali studentom redaktorzy Adam Szostkiewicz z tygodnika „Polityka” oraz Andrew Nagorski z nowojorskiego „Newsweek’a”.

Wydarzeniem samym w sobie był udział Menachema Dauma, który przywiózł ze sobą swój nagrodzony film dokumentalny „Hiding and Seeking” (‘Zabawa w chowanego’), traktujący o trudach odkrywania i przyswajania historii, historii rodzin, religii i narodów. Jakże często ta trójwymiarowość obecna jest w przekazach dotyczących stosunków polsko-żydowskich… Film, pokazany publicznie w Calgary i Edmonton, wzbudził duże zainteresowanie i ożywioną dyskusję. W kontekście tego obrazu, historyczny dokument pt. „Żegota” (opowiadający historię organizacji stworzonej przez Armię Krajową w celu ratowania ludności pochodzenia żydowskiego w czasie okupacji), nabrał specjalnego znaczenia. Jego autorka, Irene Tomaszewski z Montrealu, była niezastąpionym dyrektorem programowym sympozjum.

W tematykę historii najnowszej dobrze się wpisał wykład Ewy Nagorskiej, urozmaicony pokazem jej ciekawego filmu krótkometrażowego ‘Solidarność’.

Tematyka ‘pomiędzy’ historią i dniem dzisiejszym Polski dotyczyła odkrywania tajemnic dokonywania dobrych przekładów literackich (Bill Jonston z Indiana University), wychwytywania intelektualnych i moralnych prądów w literaturze polskiej (prof. Tamara Trojanowska, Uniwersytet w Toronto) oraz dzielenia się procesem przekazania polskości z ojca na syna (Stan Oziewicz, dziennikarz „Globe and Mail”).

Tegoroczna edycja nie miała ‘gwiazdy’ wśród wykładowców. Dwa lata temu był nią niewątpliwie Norman Davies. Pomimo tego, wydaje się, że to nie zaszkodziło to programowi. Można nawet powiedzieć, że okazało się jego siłą. Wszak wysoki poziom wszystkich wykładów, rzetelność wykładowców, ich oddanie i zrozumienie celu programu pozwoliły na osiągnięcie potrzebnej równowagi w ważności tematów.

Jeden dzień sympozjum poświęcony był prezentacjom przygotowanym przez samych studentów. Szczerze powiem – niespodzianki nie było: najżywszym zainteresowaniem cieszył się temat tożsamości. Podobnie jak i w poprzedniej edycji roku 2004, tożsamość, czy raczej poszukiwanie jej właściwego określenia i znaczenia dla każdego z uczestników jest obsesyjnie ważna. Mając po 20-30 lat, będąc wychowanymi w polskich rodzinach, ale dojrzewając w różnorodnych środowiskach Ameryki Północnej, ci młodzi ludzie nie bardzo jeszcze wiedzą, jak sobie z nią poradzić i gwałtownie szukają potwierdzenia tego, że nie są w tych poszukiwaniach (i swej niewiedzy) osamotnieni. To dobrze. Wszak głównym powodem, dla którego Stowarzyszenia Polsko-Kanadyjskie w Calgary, przy pomocy montrealskiej „Foundation for Polish Studies” z tak dużym wysiłkiem organizuje tą imprezę jest właśnie stworzenie tym młodym ludziom polskiego pochodzenia (lub żywotnie zainteresowanym sprawami polskimi) narzędzi do ‘bycia’ czy nieskrępowanego czucia się Polakiem w swoich obecnych i przyszłych środowiskach, gdziekolwiek nie rzuci ich los.

Spotkania, dyskusje, panele, pokazy (czy nawet urocze wycieczki w pobliskie Góry Skaliste) miały na celu jedno: podkreślenie, że sprawy polskie są ważne, że mogą i powinny być obecne w ich życiu, ale wymagają dbałości o nie i pewnej odwagi. I nie chodzi tu o odwagę cywilną w rodzaju przyznawania się do tego, że jest się Kanadyjczykiem - Polakiem czy Amerykaninem polskiego pochodzenia, choć i to jest bardzo ważne. Raczej chodzi o odwagę takiego ukierunkowania swoich zainteresowań, swej edukacji czy, może ‘sposobu na życie’, aby ‘polskość’ była w nim obecna.

Czy ten program edukacyjny spełni nadzieje pokładane w nim przez organizatorów? Pewnie za wcześnie o tym mówić. Chciałoby się, aby pełni nowych wiadomości i doświadczeń, rozjechawszy się swe strony, ci młodzi ludzie ‘promieniowali’ polskością nie tylko przy tzw. ‘okazji’. Jak to trafnie zauważył Andrew Nagorski w wywiadzie dla ‘Polskie Fali’ w Calgary „(…) miejmy nadzieję, że ci młodzi ludzie będą czuć Polskę nie tylko przez pryzmat folkloru i regionalnej kuchni (…)”. Ale, być może, że ta potrzeba polskości będzie w nich inkubować przez jakiś czas, by dopiero po latach zaowocować… Czas pokaże.

Słowo (och, nie jedno) należy poświęcić osobie, która nie tylko wymyśliła ‘Polskę w Górach Skalistych”, ale ciągle, od lat poświęca jej mnóstwo czasu i energii. To Antoni Muszyński, prawnik polskiego pochodzenia urodzony w Edmonton, a mieszkający w Calgary. To on, z pomocą grupy ochotników, doprowadził z sukcesem do końca kolejną edycję sympozjum. Ponieważ nie jest to tani pomysł (jego budżet to dziesiątki tysięcy dolarów), zrobił wszystko, aby przekonać organizacje polonijne Alberty do ufundowania stypendiów, dzięki którym uczestnictwo studentów było możliwe. Chwała sponsorom, wielu organizacjom polonijnym w Edmonton i Calgary za zrozumienie celowości programu i wyasygnowanie dotacji. Prawie wszyscy uczestnicy byli pod wrażeniem doskonałej współpracy polonijnych organizacji albertańskich w zorganizowaniu tego programu. Często dodawali, że pewnie gdzie indziej stworzenie podobnego byłoby niemożliwe.

Dobrze się stało, że „Polska w Górach Skalistych” ‘wyszła na zewnątrz’, do polonijnych (choć nie tylko) środowisk Calgary i Edmonton. Organizatorzy zadbali nie tylko o możliwość uczestniczenia publiczności we wszystkich wykładach pierwszego weekendu sympozjum (chyba najbardziej interesującego), ale zorganizowali specjalne wykłady w tych dwóch albertańskich miastach. I mimo wakacyjnej pory, dziesiątki osób przyszły posłuchać dr Chodakiewicza i red. Szostkiewicza, nie mówiąc o świetnej frekwencji na dyskusyjnym pokazie wspomnianego już filmu „Hiding and Seeking”. W przypadku organizacji pokazu tego obrazu w sali Centralnej Biblioteki Publicznej w Calgary godna zauważenia jest udana współpraca Stowarzyszenia Polsko-Kanadyjskego i Cultural Jewish Centre w Calgary.

Parę dni po zakończeniu drugiej edycji sympozjum „Polska w Górach Skalistych”, zmęczony, ale zadowolony z jej przebiegu mecenas Muszyński na moje pytanie o trzecią edycję powiedział: „Kolejny program „Polska w Górach Skalistych” w roku 2008 jest już na horyzoncie”.

Gratulując dwóch poprzednich, trzymamy kciuki za następny.

Marek Domaradzki

Polska w Górach Skalistych - Gra w klasy

Po prawie okrągłej dobie ląduję w Calgary. To Kanada pachnąca żywicą. Ale od Polski nie ma ucieczki. Niby z każdą godziną lotu nad Skandynawią, Grenlandią, Labradorem zostawiałem Polskę za sobą. Nie wiedziałem, co powiedział w exposé nowy premier i co mu odpowiedziała opozycja. I nie bardzo chciałem wiedzieć. A może sie z góry domyślałem.

W Calgary było już ciemno, ale - tak jak w Warszawie przed odlotem - chyba nie ma ucieczki też przed upałem. Na lotnisku czekał pan Antoni Muszyński - szef wspaniałej inicjatywy polsko-kanadyjsko-amerykańskiej. Wspólnym staraniem wielu polonijnych instytucji zorganizował już drugi raz dziesięciodniowe seminarium dla młodych ludzi z Kanady i USA, którzy niekoniecznie mówią po polsku, ale czują po polsku. Dwa lata temu gośćmi tego seminarium “Poland in the Rockies” - jest strona w Internecie - byli m.in. Norman Davies i Krzysztof Zanussi.

W tym roku o Polsce, jej historii i współczesności, i o polskości, o blaskach i cieniach tego, co tak lubimy dziś nazywać korzeniami, szukaniem korzeni, tożsamością itp. mamy rozmawiać z tymi młodymi sympatycznymi i ciekawymi Polski ludźmi między innymi Andrew Nagorski z “Newsweeka” i ja z “Polityki”. W kraju naturalnie sportowo konkurujemy, jednak tu, w Kanadzie, konkurować nie trzeba. To bardzo miły moment. Równie miły jak fanatystyczny widok na Jezioro Luizy - takie wielkie szmaragdowe Morskie Oko. Polska jest wszędzie.

Adam Szostkiewicz

Szkoła ambasadorów polskości - Gazeta Gazeta 09/2006

Poland in the Rockies 2006

Płonie ognisko i szumią knieje na tle Gór Skalistych. Wokół toczą sie rozmowy o rozbiorach Polski, o przyszłości kraju, o tożsamości. Ktoś sięga po gitarę, zaczynają się śpiewy... Migawka z obozu harcerskiego? Nie, to moment wieczornego rozprężenia po dniu wypełnionym wykładami programu Poland in the Rockies w Canmore, Alberta. W ciągu ostatnich 11 dni lipca, "drużynowych" zastąpili badacze literatury i historii, specjaliści od polskiej polityki oraz pisarze, dziennikarze, producenci filmów i redaktorzy gazet. Rozmawiają z uczestniczącymi w programie 33 studentami i młodymi profesjonalistami nie tylko o starodawnych dziejach polskich, lecz również o kulturze i wydarzeniach współczesnej Polski.

"To doświadczenie potwierdziło moje pojęcie osobowości polsko-kanadyjskiej", powiedziała Kasia Wiśniewska, montrealska uczestniczka programu. "...Według mnie, program Poland in the Rockies potwierdził nie tylko wagę tego pośredniego statusu, ale również znaczenie wielkiej ilości relacji niedających się wygodnie zakwalifikować do jednej czy drugiej kategorii oraz wartość indywidualnych emigracyjnych doświadczeń", dodała 23-letnia Kasia, absolwentka wydziału literatury angielskiej Uniwersytetu McGill. "Zdałam sobie sprawę, że te doświadczenia są bogatym źródłem wiedzy i udziałem wielu z nas".

Kasia dowiedziała się o Poland in the Rockies w czasie ceremonii wręczenia stypendium ufundowanego przez Kanadyjską Fundację Studiów Polskich. Wtedy poznała panią Irenę Tomaszewską, współorganizatorkę programu i autorkę scenariuszy i książek o Polsce i Polakach.

Pani Tomaszewska od dawna dostrzegała potrzebę lepszego upowszechnienia polskiej historii i kultury w Ameryce Północnej. Niedostateczny poziom wiedzy o Polsce zauważył również jakiś czas temu główny organizator programu Tony Muszyński, wychowany w polskiej rodzinie w Albercie.

"To Tony zadecydował, że młodej Polonii kanadyjsko-amerykańskiej potrzebna jest impreza łącząca wymogi intelektualne i rozrywkowe. Taka formuła pozwoliłaby poznać się ludziom inteligentnym i ambitnym z całego kontynentu", stwierdziła pani Tomaszewska.

Pomysł został zrealizowany dzięki energii pana Muszyńskiego i jego ekipy oraz poparciu finansowemu sponsorów. Każdy z 33 uczestników musiał przejść przez rygorystyczny proces selekcji, by dostać pełne stypendium na uczestnictwo w programie."Bardzo mi zaimponował poziom programu oraz zapał studentów do pełnego w nim uczestnictwa", powiedział Andrew Nagorski, redaktor naczelny Newsweeka i wykładowca programu. "W pełni sezonu letniego, studenci przeważnie nie mają ochoty słuchać wykładów o historii, literaturze lub na inne »poważne« tematy. Muszę jednak stwierdzić, że wszyscy przychodzili na wykłady i dyskusje i wyglądali na autentycznie zainteresowanych", dodał pan Nagorski.

Estanislao (Stanowi) Oziewiczowi, dziennikarzowi Globe and Mail, też zaimponowali studenci, których opisał jako "niesamowicie bystre grono".

Marte Bladek, uczestniczkę programu z New Jersey, zafascynowały nie tylko wykłady o literaturze polskiej: "Jednym z najważniejszych dla mnie odkryć było poznanie nowych przyjaciół. Okazało się, że nie tylko dobrze rozumiemy się jako grupa, ale że stało się to nadzwyczaj łatwo i »owo zgranie się« było możliwe dokładnie dlatego, że w każdym z nas tkwi jakaś polska cząstka, coś czego nie potrafiliśmy precyzyjnie zdefiniować, ale coś, co sprawiało, że każdemu naszemu przywitaniu czy pozdrowieniu towarzyszył szeroki i otwarty uśmiech", stwierdziła 28-letnia doktorantka w dziedzinie literatury angielskiej. "I właśnie ta serdeczna otwartość i wyczuwalna … radość, że jesteśmy w towarzystwie przyjaciół kojarzy mi się z seminarium w Canmore", dodała Marta.

To uczucie podzielała zresztą większość uczestników. Eric Bednarski, 29-letni producent filmów dokumentalnych z Halifaksu, przyznał, że wreszcie spotkał ludzi podobnych sobie, z którymi mógł dzielić i swą kanadyjską, i polską tożsamość. Eric miał okazję przedstawić dwie swoje barwne produkcje studentom: "MDM, Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa", o socrealistycznej architekturze w Warszawie, oraz "Listy z Auschwitz", o przeżyciach swego krewnego w obozie koncentracyjnym. Filmy wywołały żywe zainteresowanie wśród uczestników.

Program był dla studentów okazją do przemyślenia własnych postaw wobec różnorodnych dylematów moralnych oraz bodźcem do większego zaangażowania się w sprawy polonij- ne. Karolinę Piotrowską, która skończyła historię na Uniwersytecie British Columbia, bardzo wzruszył film Menachema Dauma pod tytułem "Hiding and Seeking".

Pan Daum udokumentował wizyty swej rodziny w Polsce, kiedy doszło do spotkań z Polakami, którzy uratowali życie członkom jego rodziny w czasie II wojny światowej. Uczestnicy mieli okazję porozmawiać na temat filmu z producentem.

"Poczułam wielki szacunek dla tego człowieka i ojca, który próbuje przebić się przez mur ideologiczno-historyczny i także bardzo osobisty, który istnieje, czasami tak po cichu, między Polakami i Żydami, a specyficznie kiedy dotyczy jego synów", powiedziała 23-letnia Karolina. "Pan Daum zainspirował mnie do podjęcia w moim własnym życiu jakiejś akcji, która zbuduje porozumienie między ludźmi".

Karolina jest obecnie zaangażowana w życie kulturalne polskiej społeczności w Vancouverze jako spikerka lokalnego programu telewizyjnego POLTV, jako aktorka w Teatrze Popularnym i jako członek Stowarzyszenia Artystów i Przyjaciół Sztuki "Pod Skrzydłami Pegaza".

Karolina nie wybrała jeszcze tematu swojej pracy magisterskiej, ale głęboko zainspirowana listami Krystyny Wituskiej, postanowiła sięgnąć do bogatego zbioru materiałów z II wojny światowej przechowywanych na Uniwersytecie Warszawskim, odszukać wśród nich manuskrypty listów, przetłumaczyć je i napisać pracę na ten temat.

Trudno pominąć fakt, że Poland in the Rockies to nie tylko wielkie przedsięwzięcie organizacyjne i intelektualne, lecz również finansowe. Warto zapamiętać, że poparcie programu to nie tylko inwestycja w 33 studentów, lecz w ponad 10 milionów członków Polonii Ameryki Północnej, która przy pomocy takiej inicjatywy buduje siłę oraz wpływ na społeczeństwo i opinię publiczną. "(Jest to) program mądrze przemyślany, o bardzo precyzyjnie sformułowanych celach, które realizuje na najwyższym poziomie.

Jest to jedna z najbardziej wartościowych inicjatyw polonijnych", stwierdziła prof. Tamara Trojanowska, wykładowca programu i Dziekan Studiów Polskich na Uniwersytecie Toronto. "Wspieranie jej powinno stać się priorytetem dla wielu organizacji. Program oferuje wielostronny ogląd historii współczesnej Polski ze szczególnym u-względnieniem perspektywy tożsamości studentów polskiego pochodzenia w Ameryce Północnej. A to jest unikalna pespektywa".

Następny kurs Poland in the Rockies odbędzie się w lecie 2008 roku. Więcej informacji na temat programu i wykładowców można znaleźć na stronie internetowej www.polandintherockies.com.

Kinia Adamczyk

„Polskość” nie jedno ma imię - Swiecie Nasz 10/2006

W końcu lipca już po raz drugi w Canmore w Albercie odbyło się seminarium pod nazwą „Polska w Górach Skalistych” (Poland in the Rockies). Tak jak dwa lata temu, gdy Tony Muszyński i Irene Tomaszewski po raz pierwszy wspólnie zorganizowali jedenastodniowe spotkania dla studentow polskiego pochodzenia, tematem przewodnim warsztatów była polskość, polska historia, kultura, tradycja i, co nie mniej ważne, teraźniejszość. Dzięki chojnemu wsparciu sponsorów, polonijnych fundacji i osób prywatnych z Kanady, słuchacze seminarium otrzymali stypendia pokrywające koszty pobytu w Canmore, a każdy z zaproszonych gości ze środowisk akademickich, dziennikarskich i artystycznych spędził w Canmore kilka dni, w ciagu których oprócz prowadzenia zajęć miał także okazję by poza salą wykładową porozmawiać i podzielić się swoją wiedzą i doświadczeniami z młodzieżą. Polska w Górach Skalistych zgromadziła grupę młodej Polonii wyróżniającą się aktywnością, entuzjazmem i zaangażowaniem w podjętych naukowych lub już profesjonalnych przedsięwzięciach. Rozlegle zainteresowania uczestników sprawiły, że seminaryjne dyskusje były niezwykle ożywione, bo do rozmów każdy wnosił swą specyfczną perspektywę i inne rozumienie polskości.

Podobnie jak w 2004 roku, część akademicka seminarium (wykłady, prelekcje, dyskusje, oraz pokazy filmów) stanowiła kanwę tegorocznego spotkania w Canmore. Wykłady z historii Polski prowadzili profesor Robert Frost i profesor Karen Friedrich z University of Aberdeen, oraz profesor Marek Chodakiewicz z The Institute for World Politics in Washington DC. Słuchacze seminarium mieli także szansę zapoznać się lub odnowić swą znajomość z literaturą polską podczas serii wykładów profesor Tamary Trojanowskiej z Toronto University i profesora Bill’a Johnston’a, tłumacza literatury polskiej i dyrektora the Polish Studies Center at Indiana University. Środowisko dziennikarskie reprezentowali Adam Szostkiewicz, dziennikarz i publicysta „Polityki”, Andrew Nagórski (Senior Editor at Newsweek International), związany również z polską edycją tygodnika, „Newsweek Polska”, i dziennikarz „The Globe and Mail” Stan Oziewicz. Kilka dni w Canmore spędzili również Menachem Daum, współreżyser i producent filmu dokumentalnego Hiding and Seeking, oraz Eva Nagórski, scenarzystka i producentka filmu krótkometrażowego Solidarity.

Opracowanie programu, który w interesujący sposób przybliżył Polskę młodej Polonii bylo niewatpliwym osiągnięciem organizatorów. Jednak „Polska w Górach Skalistych” to nie tylko napięty grafik codziennych grupowych zajęć i wykładów poświęconych tematyce polskiej. Tony Muszynski i Irene Tomaszewski zadbali również o to, by seminarium odbywało się w atmosferze serdecznej otwartości, w której dobrze czuli się zarówno ci, którzy urodzili się już poza granicami Polski, jak i ci, którzy w niej dorastali. Wsród toczących się często do późnej nocy rozmów prowadzonych równocześnie po angielsku i po polsku powracały trudne tematy rodzinnych historii, imigracyjnych losów i nielatwej dwukulturowej tożsamości. Wspólne dzielenie się swoimi indywidualnymi doświadczeniami i spostrzeżeniami skłanialo do refleksji.

Gdy szukaliśmy odpowiedzi na pytanie, czy potrafimy czuć się u siebie w Kanadzie czy USA nie tracąc przy tym naszej polskiej odrębności, okazało się, że nawet wsród naszej grupy samo słowo “polskość” ma wiele znaczeń. Temu odkryciu towarzyszyło jednak spostrzeżenie, że pomimo mnogości naszych “małych ojczyzn,” nostalgicznie nakreślonych przez nasze rodziny, zapamiętanych z dzieciństwa, czy odnalezionych w czasie samodzielnych podróży po Polsce, lączy nas wyjątkowa więź, którą na próżno by próbować nazwać, czy tłumaczyć. Okazało się, że nie tylko dobrze rozumiemy się jako grupa, ale to nadzwyczajnie łatwe i jakoś tak oczywiste zgranie się było możliwe dokładnie dlatego, że w każdym z nas tkwi jakaś polska cząstka, coś czego nie potrafiliśmy precyzyjnie zdefiniować, ale coś, co sprawiało, że każdemu naszemu przywitaniu i rozmowie towarzyszył szeroki uśmiech. To szczególne porozumienie między nami i radość wspólnego przebywania przełożyły się na serdeczne przyjaźnie, które zawarliśmy w trakcie seminarium. Choś mieszkamy w odległych od siebie miastach w Kanadzie, USA, Polsce i Niemczech, i trudno będzie znów spotkać się, wyjeżdżając z Canmore nie mieliśmy wątpliwości, że nasze przyjaźnie dopiero się zaczęły.

Jak dla każdego z uczestników seminarium PitR (Polska w Górach Skalistych) było dla mnie ważnym doświadczeniem, które pozwoliło mi nieco inaczej spojrzeć na moje własne imigracyjne losy. W odróżnieniu od większości słuchaczy PitR dorastałam w Polsce i opuściłam kraj dopiero po skończeniu liceum. Zatem, choć tematyka wykładów była mi dobrze znana, po raz pierwszy miałam sposobność przekonać się, że Polska, jej historia i kultura, są ważne dla wielu osób spoza granic kraju, które interesują się sprawami polskimi profesjonalnie i naukowo. Z kolei rozmowy z nowymi przyjaciółmi sprawiły, że zaczęłam zastanawiać się nad tym, jak bardzo dynamiczna i wielowymiarowa jest przynależność do tradycji i kultury. Tak jak i sama Polska, znamiona polskości na obczyźnie zmieniają się nieustannie. Nasze rodziny, pierwsze imigracyjne pokolenie zachowują z niej to, co jest im najbliższe. Każda z nich na swój sposób stwarza swój nowy dom z dala od domu. Zatem każde z nas wynosi z domu rodzinnego coś innego, inne rozumienie Polski. Oczywiście, pewne aspekty polskości bez trudu odnajdowaliśmy w sobie nawzajem, ale najbardziej poruszające dla mnie były chwile, gdy okazywało sie, że dany zwyczaj, który wydawał nam się uniwersalnie polski jest prywatną, rodzinną tradycja, niekoniecznie znaną innym polonijnym kolegom. Polskość, jak zrozumiałam w Canmore, to bardzo skomplikowana wartość, którą każdy pielegnuje w sobie na inny sposób. I co ważne, żadna z tych “małych ojczyzn,” jak tę indywidualną więź określiła prof. Trojanowska, nie jest prawdziwszą czy bardziej autentyczną niż pozostałe.

Następne seminarium “Poland in the Rockies” odbędzie się za dwa lata. Wraz z tegorocznymi uczestnikami, którzy zobowiązali się aktywnie wspierać idée „Poland in the Rockies”, Tony Muszynski i Irene Tomaszewski liczą, że kolejne spotkania przyciągną nowe grupy młodej Polonii.

"Reflections, rewards and prospects for the future: Interviews with 6 Poland in the Rockies participants”

"Reflections, rewards and prospects for the future: Interviews with 6 Poland in the Rockies  participants” written by Karoline Czerski of Calgary and published in White Eagle/Bialy Orzel, The New Voice of Polonia, Florida, September 14, 2004.

First Poland in the Rockies a Smashing Success - Panorama Polska, October 2004

“First Poland in the Rockies a Smashing Success” written by Teresa Dudzik of Los Angeles and published by Panorama Polska (Edmonton), October 2004 and News of Polonia, Pasadena, California, September 2004.

Krzysztof Zanussi stirs thoughts at Poland in the Rockies

"Krzysztof Zanussi stirs thoughts at Poland in the Rockies”, written by Karoline Czerski of Calgary and published in White Eagle/Bialy Orzel, The New Voice of Polonia, Florida, September 14, 2004.

Poland in the Rockies - Panorama Polska (Edmonton), May 2005

“Poland in the Rockies” by Peter Pilarski of Edmonton, Alberta and published in Panorama Polska (Edmonton), May 2005

Editorial by Marcin Bolec, Editor in Chief of White Eagle/Bialy Orzel

Kanada, a w szczególności niedawnespotkanie w GórachSkalistych dotyczące sprawPolski i Polonii w AmerycePółnocnej dały mi ostatnio spore powody do optymizmu.

Spotkanie w gronie Polaków urodzonych na obczyźnie, ale tak żywo i mocno zainteresowanych sprawami związanymi z krajem swoich przodków oraz kwestiami dotyczącymi integracji środowiska polonijnego musi podbudowywać. I faktycznie tak się dzieje. Jak bowiem stwierdził gość kanadyjskiego sympozjum, wybitny historyk (także, a może przede wszystkim dziejów Polski) Norman Davies - naród bez historii jest jak człowiek bez pamięci. W czasie kilku dni seminaryjnych łatwo można było się przekonać, że w przypadku osób, które przybyły na spotkanie w pięknej górskiej scenerii jest zupełnie odwrotnie. I mimo, że samo sympozjum nie miało tytko charakteru historycznej debaty, zawsze trzeba pamiętać, że wspólne losy naszych ojców i dziadków stanowią platformę kulturową, wokół której Polonia powinna się jednoczyć i budować swój prestiż oraz wywierać wpływ na środowiska polityczne. Polacy, a szczególnie ludzie młodzi, niejednokrotnie urodzeni już na obczyźnie, muszą pamiętać o tych ważnych sprawach, bowiem tylko w ten sposób można uniknąć zupełnej utraty swojej narodowej tożsamości i stania się anonimowym mieszkańcem tego multinarodowego tygla, jakim jest Ameryka. Jako część pewnej grupy etnicznej i kulturowej mamy bowiem - poprzez fakt, że żyjemy w innym kraju -pewne obowiązki, które należy wypełniać. Przecież fakt bycia członkiem społeczności polonijnej, to powód do dumy, nietyłko ze względu na nasze historyczne dzieje. Dlatego też integracja środowiska polonijnego, a także wszelkie inicjatywy najróżniejszych wspólnot i stowarzyszeń są dla nas tak ważne i mówimy, a także, piszemy o tym wręcz do znudzenia. Bez tej narodowej przynależności sam fakt istnienia naszej gazety byłby przecież nonsensem i rzeczą nikomu do niczego niepotrzebną. Wierzymy, że tak nie jest i wszystkich, którzy czują w sobie energię do działania na rzecz spraw polonijnych, zapraszamy na nasze łamy. A czytelników zainteresowanych twórczością Normana Daviesa zapraszamy do księgarni Białego Orła, bowiem na jej półki trafiło właśnie monumentalne dzieło o Powstaniu Warszawskim – pierwsza taka pozycja w historii literatury poświęconej dziejom Polski. Stwierdzenie, że to lektura obowiązkowa i tak nie odda w pełni wartości tej książki.

Marcin Bolec, redaktor naczelny
The White Eagle
09/14/2004

Jeszcze o Seminarium “Polska w Gorach Skalistych”

Do artykułu p. Elżbiety Kiegler na temat tego seminarium dorzucę moje wrażenia ze spotkania z uczestniczkami Powstania Warszawskiego, paniami Jadwigą Kociołek  (pseudonim Leszka ze zgrupowania Kiliński) i Martą Mankowską (pseudonim Maruta z batalionu Chrobry II). Dla lepszego odtworzenia atmosfery tamtych dni spotkanie było prowadzone w języku polskim.

P. Kociołek odczytała wrażenia strony niemieckiej na temat walk z powstańcami. Chodzi tu o zapiski żołnierza Wehrmachtu, który z całym swym oddziałem, a także z oddziałem SS-SturmFuhrer i grupą policjantów w dniu wybuchu walk znalazł się w oblężonym przez powstańców gmachu „Pasty”. Przypomnijmy: ten wysoki budynek miał duże znaczenie strategiczne, gdyż Niemcy mogli z niego ostrzeliwać powstańców na przyległych ulicach. Jego zdobycie, po kilkudniowym oblężeniu, było jakby wyjęciem ciernia z żywego ciała powstańczej Warszawy. Z zapisków poległego tam żołnierza Wehrmachtu widać, jak wielkim zaskoczeniem był dla Niemców wybuch powstania, jak wielkim zawodem były dla nich odparte próby niemieckiej odsieczy, jak bardzo oblężeni obawiali się śmierci. I jak mali i podli byli niektórzy z nich; pewnego dnia policjanci skradli oblężonym wszystką żywność i … papierosy. Nawet kawałka marmolady nam nie zostawili – zanotował autor.

Uslyszeliśmy również fragment zapisków dowódcy oddziałów niemieckich, którzy bezskutecznie usiłowali przyjść na odsiecz oblężonym w gmachu „Pasty”. Widać tu było, jak niemiecka technika wojenna i ogromna przewaga siły ognia okazały się niewystarczającymi w konfrontacji ze zdecydowanymi na wszystko powstańcami.

P. Marta Mańkowska przyjęła inną taktykę w czasie tego spotkania: zachęciła słuchaczy do zadawania jej pytań. Zaczęło się humorystycznym aspektem, kiedy jeden z nich zapytał: Ile pani miała lat w dniu wybuchu powstania? – Acha, chce się pan w ten sposób dowiedzieć, ile ja mam teraz lat, prawda? – padła odpowiedź.

Inne pytania dotyczyły różnych szczegółów codziennego życia w powstańczej Warszawie, zarówno w czasie walk, jak i w rzadkich chwilach wytchnienia.

Obserwowałem słuchaczy na sali podczas tego spotkania. Widać było, że dla tych młodych ludzi bezpośrednie zetchnięcie się z uczestnikami powstania było bardzo emocjonującym przeżyciem. Niektórzy z nich mieli łzy w oczach. Ten właśnie wieczór był mocnym akordem seminarium, zapewne pozostawił u wszystkich obecnych niezapomniane wrażenia. Którymi – można mieć nadzieję – podzielą się oni ze swoimi kolegami i koleżankami i dzięki temu ten tragiczny fragment naszej historii stanie się nieco lepiej znany (albo może mniej nieznany?) ludziom na tym kontynencie.

Przy okazji wypada złożyć gorące wyrazy uznania organizatorom seminarium: Stowarzyszeniu Polsko-Kanadyjskiemu w Calgary, a w szczególności jego  prezesowi Antoniemu Muszyńskiemu, inicjatorowi seminarium. To było naprawdę bardzo ważne i jakże pożyteczne wydarzenie w życiu Polonii Kanadyjskiej. Róbmy takich więcej.

Aleksander Bak

Kanada: Polskie lato w Albercie – czesc 2

Kanada: Polskie lato w Albercie – część 2; Polska w Górach Skalistych
Grupa wybitnych znawców polskiej historii i kultury oraz trzydzieści sześcioro kanadyjskich i amerykańskich studentów polskiego pochodzenia spotka się w dniach od 19 do 30 sierpnia w pięknej górskiej miejscowości Canmore (Alberta, Kanada) na sympozjum ‘Polska w Górach Skalistych’. Nazwa oddaje charakter projektu, jako że nie będzie on tylko serią wykładów: jego uczestnicy będą zgłębiać różne, związane z Polską zagadnienia w północno-amerykańskim kontekście. Organizatorami sympozjum są Stowarzyszenie Polsko-Kanadyjskie w Calgary i Canadian Foundation for Polish Studies w Montrealu.

Pierwszym wykładowcą będzie prof. Norman Davies, który poprowadzi dwudniowy wykład z historii Polski. Prof. Anna Cienciala będzie mówila o Katyniu i o sprawie jego przemilczania na Zachodzie. Amerykańscy dziennikarze Lynne Olson i Stanley Cloud omówią swoją najnowszą książkę “A Question of Honor” (“Sprawa honoru”), poświęconą zapomnianym powojennym losom polskich lotników, którzy walczyli o Anglię. Wezmą też udział w panelu dyskusyjnym “News, Views, and Politics; Who Decides What in Media” (“Wiadomosci, poglady i sprawy polityczne; kto decyduje, jakie tematy podejmuje sie w mediach”). Krzysztof Zanussi zajmie sie współczesną Polską. Prof. Tamara Trojanowska z Wydzialu Slawistyki Uniwersytetu Torontońskiego i prof. Thomas Gladsky, autor książki “Princes, Peasants, and other Polish Selves” będą mowić o tym, jak przedstawiana jest sprawa polskiej tożsamości w literaturze polskiej i amerykańskiej. Brytyjskie dokumentalistki filmowe Jagna Wright i Aneta Naszynska wraz z kanadyjską pisarką Irene Tomaszewski poprowadzą dyskusję o filmie, mediach, pracach społecznych i filantropii. Na sympozjum obecna będzie przedstawicielka polskiego Ministerstwa Kultury i Dziedziectwa Narodowego Małgorzata Dzieduszycka, dyrektor Departamentu ds. Współpracy Międzynarodowej i Integracji Europejskiej. Patronat medialny nad imprezą objęła TV Polonia. Jej przedstawiciele będą obecni w trakcie jej trwania, co powinno zaprocentować dokumentem filmowym.

Studenci będą mieli czynną rolę w sympozjum. Czworo z nich przedstawi swoje niedawno napisane prace na tematy związane z Polską, zaś Joanna Topór, świeżo upieczona absolwentka wydziału sztuk pięknych i teatrologii uniwersytetów w Calgary i w Chicago wystąpi w dramatycznej adaptacji listów Krystyny Wituskiej. (Krystyna Wituska, żołnierz AK, więziona przez hitlerowców, ‘grypsowała’ do jej najbliższych. W tych listach pojawiły się ponadczasowe przemyślenia o wielu uniwersalnych wartościach. Wituska nie doczekała końca wojny, zgładzona przez Nazistów).

Pewna część zajęć będzie się odbywała poza salami wykładowymi: uczestnicy sympozjum będą mogli prowadzić wiele rozmów i nawiązać bliższe kontakty podczas górskich spacerów i wycieczek do Banff i Lake Louise, urokliwych miejsc w kanadyjskich Górach Skalistych.

Pomysłodawcą sympozjum ‘Polska w Górach Skalistych’ jest urodzony w Kanadzie i mieszkający obecnie w Calgary prawnik Tony Muszynski, obecnie również prezes Stowarzyszenia Polsko-Kanadyjskiego. Jego rodzice osiedlili się po II wojnie światowej w Edmonton, kończąc w ten sposób wojenną odyseję, zapoczatkowaną zesłaniem ich rodzin przez Sowietów na Syberię, po którym wraz z gen. Andersem wydostali się na Bliski Wschód i do brytyjskiej Afryki Wschodniej. Wyrastając w Kanadzie, Muszynski bardzo prędko zauważył, że chociaż Polska była w centrum wydarzeń wojennych, jej udział w nich i historię zwykle spychano na margines lub wręcz pomijano w kanadyjskich i amerykańskich szkołach, uczelniach i mediach. “- Głównym problemem jest nawet nie to, że Polskę zignorowano” – mówi Tony Muszynski – „ale że rozmiary niewiedzy w odniesieniu do Polski powodowały, iż można było o Polsce opowiadać niestworzone historie. Nagromadzona przez lata dezinformacja poważnie wypaczyła dzieje Polski oraz obraz Polaków. Myślę, że jest to główna przyczyna poczucia wyobcowania, występującego u wielu Kanadyjczyków i Amerykanów polskiego pochodzenia. No bo nic prawie z historii i doświadczeń kraju ich przodków nie stawało się częścią wspólnej świadomości w Ameryce Północnej. Z czegoś musieli rezygnować, i najczęściej była to polska tożsamość, polskie dziedzictwo”.

I właśnie te dwa zagadzienia obejmować będzie program - sympozjum ‘Polska w Górach Skalistych’: sprawę polskiej tożsamości oraz sprawę włączania jej w główny nurt życia północno - amerykańskiego. W związku z tym organizatorzy zadbali, aby udział w sympozjum zgłosili studenci o różnych zainteresowaniach i z różnych kierunków studiów, a przedstawiane na nim sprawy naświetlane były z różnych perspektyw. Słuchaczami będą młodzi doktoranci, absolwenci wydziałów prawa, ekonomii, dziennikarstwa, finansów oraz studenci z różnych wydziałów różnych kanadyjskich i amerykanskich uczelni. Do Canmore przyleci nawet studentka z Uniwersytetu Lancaster w Wielkiej Brytanii.

‘Polska w Górach Skalistych’ nie jest konferencją historyczną, nie ma też ząstapić studiów o Polsce. Oczywiście, różne sprawy z dziedziny historii i kultury będą omawiane, i to przez wybitnych znawców, ale program został opracowany przez Polaków i dla Polaków żyjących w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych. Dlatego dotyka spraw powstałych na Zachodzie z zachodniej perspektywy. Dlatego też będzie prowadzony w języku angielskim. Wykłady oraz dyskusje będą dotyczyły przeszłości, ale ich przedmiotem będą również zagadnienia współczesne, wśród nich rola, jaką pełnią placówki edukacyjne i media.

Pewna część uczestników została wytypowana i uzyskała pieniądze na pokrycie kosztów od lokalnych organizacji polonijnych. Większość sama się zgłosiła i będzie mogła wziąć udział w sympozjum dzięki powstałemu funduszowi stypendialnemu “Poland in the Rockies”. Najbardziej hojnym spośród sponsorów okazał się Kongres Polonii Amerykańskiej, który ufundował uczestnictwo w sympozjum pięciorgu studentom.

“To jest niewatpliwie bardzo ambitny i trudny do zrealizowania projekt” – mówi Muszynski - ale poziom studentów, którzy zgłosili swój udział w sympozjum oraz uzyskane przez nas poparcie ze strony różnych organizacji oraz osób prywatnych świadczy o tym, że już dawno należało go podjąć”.

W zamierzeniu organizatorów, sympozjum ‘Polska w Górach Skalistych’ powinno stać się dorocznym wydarzeniem. Są oni pewni, że już niedługo rosnąć będzie grupa dobrze poinformowanych, dynamicznych młodych ludzi polskiego pochodzenia, którzy będą zachowywać “polskość” wkraczając w zawodowowe zycie.

Marek Domaradzki

Kanada: Polska w Gorach Skalistych (czesc 1),

(artykuł ten orginalnie ukazal się na stronie Polskiej Agencji Prasowej www.polonia.pap.net.pl)

Grupa wybitnych znawców polskiej historii i kultury oraz trzydzieści siedmioro kanadyjskich i amerykańskich studentów polskiego pochodzenia spotkało się w dniach od 19 do 30 sierpnia w pięknej górskiej miejscowości Canmore (prowincja Alberta) na sympozjum pod nazwą ‘Polska w Górach Skalistych’. Nazwa oddaje charakter projektu. Nie był on tylko serią wykładów: jego uczestnicy zgłębiali różne, związane z Polską zagadnienia w szerokim północno-amerykańskim kontekście. Organizatorami sympozjum byli Stowarzyszenie Polsko-Kanadyjskie w Calgary i Canadian Foundation for Polish Studies w Montrealu. Honorowy patronat nad imprezą objął Kongres Polonii Kanadyjskiej.

Wykładowcą, który rozpoczął sympozjum był profesor Norman Davies. Poprowadził on dwudniowy wykład z historii Polski, który cieszył się zainteresowaniem wielu osób spoza grupy studentów. Ponieważ organizatorzy ‘upublicznili’ wykłady Davies’a, sala wręcz pękała w szwach, gdy liczna publiczność z Calgary, Edmonton i Canmore słuchała znakomitych syntez historycznych znanego i cenionego znawcy dziejów Polski, autora bestsellerowych prac na temat jej historii oraz historii Europy i wysp brytyjskich. Należy dodać, że Davies był prawdziwą ‘gwiazdą’ pierwszej edycji programu. Jego udział momentalnie podniósł rangę imprezy. Wielu studentów w prywatnych rozmowach podkreślało, że właśnie nazwisko Davies’a sprawiło, że uznali, iż w Canmore ‘warto i trzeba być’.

Sprawom historii poświęcony był również wykład profesor Anny Cienciali, która mówiła o Katyniu i o sprawie jego przemilczania na Zachodzie. Warto nadmienić, że uważana za wybitny autorytet w sprawie zbrodni katyńskiej, profesor Cienciala jako pierwsza zaakceptowała zaproszenie na sympozjum. 

Bardzo życzliwie zostali przyjęci amerykańscy dziennikarze Lynne Olson i Stanley Cloud.  Ich najnowsza książka “A Question of Honor” (“Sprawa honoru”), poświęcona zapomnianym powojennym losom polskich lotników, którzy walczyli o Anglię, jest rzadkim dowodem na to, że nie mając absolutnie żadnych polskich korzeni (podobnie zresztą, jak profesor Davies) można starać się przekonać angielskojęzycznych czytelników o sprawach polskiej racji stanu, honoru, patriotyźmie i tragicznym zapomnieniu okazanego bohaterstwa. Olson i Cloud wzięli również udział w bardzo udanym publicznym spotkaniu autorskim w głównym budynku biblioteki miejskiej w Calgary.

Pomiędzy pobytem na festiwalu filmowym w Oslo i początkiem zdjęć do swego najnowszego filmu w Moskwie, Krzysztof Zanussi znalazł 4 dni, by przybyć do Canmore i zająć się współczesną Polską. Mistrz polskiego kina nie tylko prowadził zajęcia ze studentami, ale także spotkał się z Polonią w Edmonton.

Profesor Tamara Trojanowska z Wydziału Slawistyki Uniwersytetu Torontońskiego i profesor Thomas Gladsky, autor książki “Princes, Peasants, and other Polish Selves” mówili o tym, jak przedstawiana jest sprawa polskiej tożsamości w literaturze polskiej i amerykańskiej.

Brytyjskie dokumentalistki filmowe Jagna Wright i Aneta Naszynska wraz z kanadyjską pisarką Irene Tomaszewski prowadziły dyskusję o filmie, mediach, pracach społecznych i filantropii. Dodatkowo, Wright i Naszynska pokazały swój film dokumentalny „A Forgotten Odysey” („Zapomniana odyseja”), pokazujący tragiczny los ponad miliona Polaków, wywiezionych przez Sowietów w 1940 roku na Syberię i do północnej części Kazachstanu. Film, pokazywany również w czasie spotkania autorskiego w bibliotece publicznej w Calgary, zrobił duże wrażenie na nie-Polakach, którzy wzięli udział w pokazie. Już po zakończeniu seminarium, Polsko-Kanadyjskie Centrum Kulturalne w Calgary otrzymało kilka telefonów z zapytaniem, gdzie można nabyć kopię tego filmu, albo przynajmniej, gdzie można go ponownie obejrzeć.

Na sympozjum obecna była przedstawicielka polskiego Ministerstwa Kultury i Dziedziectwa Narodowego Małgorzata Dzieduszycka, dyrektor  Departamentu ds. Współpracy Międzynarodowej i Integracji Europejskiej. Patronat medialny nad imprezą objęła TV Polonia. Jej przedstawiciele byli obecni w trakcie trwania całego projektu, co powinno już niedługo zaprocentować dokumentem filmowym.

Studenci mieli czynną rolę w sympozjum. Czworo z nich przedstawiło swoje niedawno napisane prace na tematy związane z Polską. Joanna Topór, świeżo upieczona absolwentka wydziału sztuk pięknych i teatrologii uniwersytetów w Calgary i w Chicago wystąpiła w dramatycznej adaptacji listów Krystyny Wituskiej. (Krystyna Wituska, żołnierz AK, więziona przez hitlerowców, ‘grypsowała’ do swych najbliższych. W jej listach pojawiły się ponadczasowe przemyślenia o wielu uniwersalnych wartościach. Wituska nie doczekała końca wojny, zgładzona przez Nazistów).

Pewna część zajęć odbywała się poza salami wykładowymi, no bo jakże inaczej: będąc ‘w środku’ majestatycznie pięknych Gór Skalistych trudno nie poznać ich co nieco z bliska. Stąd wycieczki do Banff i Lake Louise, gdzie podczas górskich spacerów była dodatkowa okazja do prowadzenia rozmów i nawiązania bliższych kontaktów.

Pomysłodawcą sympozjum ‘Polska w Górach Skalistych’ jest urodzony w Kanadzie i mieszkający obecnie w Calgary prawnik Tony Muszynski, obecnie również prezes Stowarzyszenia Polsko-Kanadyjskiego. Jego rodzice osiedlili się po II wojnie światowej w Edmonton, kończąc w ten sposób wojenną odyseję, zapoczatkowaną zesłaniem ich rodzin przez Sowietów na Syberię, po którym wraz z gen. Andersem wydostali się na Bliski Wschód i do brytyjskiej Afryki Wschodniej. Wyrastając w Kanadzie, Muszynski bardzo prędko zauważył, że chociaż Polska była w centrum wydarzeń wojennych, jej udział w nich i historię zwykle spychano na margines lub wręcz pomijano w kanadyjskich i amerykańskich szkołach, uczelniach i mediach.

“- Głównym problemem jest nawet nie to, że Polskę zignorowano” – mówi Tony Muszynski – „ale że rozmiary niewiedzy w odniesieniu do Polski powodowały, iż można było o Polsce opowiadać niestworzone historie. Nagromadzona przez lata dezinformacja poważnie wypaczyła dzieje Polski oraz obraz Polaków. Myślę, że jest to główna przyczyna poczucia wyobcowania, występującego u wielu Kanadyjczyków i Amerykanów polskiego pochodzenia. No bo nic prawie z historii i doświadczeń kraju ich przodków nie stawało się częścią wspólnej świadomości w Ameryce Północnej. Z czegoś musieli rezygnować, i najczęściej była to polska tożsamość, polskie dziedzictwo”.

I właśnie te dwa zagadienia obejmował program - sympozjum ‘Polska w Górach Skalistych’: sprawę polskiej tożsamości oraz sprawę włączania jej w główny nurt życia północno - amerykańskiego.

‘Polska w Górach Skalistych’ nie była konferencją historyczną, w swej intencji nie miała też zastapić studiów o Polsce. Oczywiście, różne sprawy z dziedziny historii i kultury były omawiane, i to przez wybitnych znawców, ale program został opracowany przez Polaków i dla Polaków żyjących w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych.

Dlatego dotykał spraw powstałych na Zachodzie, z zachodniej perspektywy. Dlatego był prowadzony w języku angielskim. I dlatego wreszcie wykłady oraz dyskusje dotyczyły przeszłości, ale ich przedmiotem były również zagadnienia współczesne, wśród nich rola, jaką pełnią placówki edukacyjne i media.

Seminarium uzyskało ciepłe opinie od swych znakomitych wykładowców. W wywiadzie dla audycji radiowej POLSKA FALA w Calgary Krzysztof Zanussi powiedział, że „udział w nim był okazją zobaczenia zupełnie nowego pokolenia Polonii i nowego sposobu działania. Ja nie spotkałem się jeszcze z takim seminarium, by młodzi ludzie uczyli się o Polsce, uczyli się dość nowocześnie, krytycznie. To nie było seminarium, gdzie uczono by rzeczy banalnych czy stereotypu folklorystycznej Polski. Myślę, że dzięki temu nowe pokolenie [Polonii – przyp.red.] będzie miało swoją inteligencję, będzie w stanie budować mosty między Polska a światem, między Polską a emigracją. Dzisiaj, kiedy Żyjemy w wolności, emigracja się jakby zdedramatyzowala (...). Tym bardziej ten kontakt ze starym Krajem trzeba na nowo zdefiniować. I myślę, że ci młodzi ludzie, którzy uczestniczyli w tym spotkaniu dostali dużą dawkę wiedzy i zawarli miedzy sobą kontakty, tworząc świadomość zupełnie nowego pokolenia. To było naprawdę świeże, oryginalne. To, że udało się na te seminarium ściągnąć prof. Davies’a, który jest naprawdę wielkim autorytetem i autorytetem dla nich, dlatego, że nie jest Polakiem, a wie o Polsce bardzo dużo i bardzo
ważne rzeczy o Polsce napisał i pozwala spojrzeć na tę Polskę krytycznie,
ale dociekliwie i w taki sposób, że ta wiedza będzie im przydatna. Oni
[teraz-przypis red.)] będą umieli się bronić przed wszystkimi sposobami,
jakimi współczesny swiat próbuje Polaków i wszystkie inne mniejszości
narodowe poniżyć, przed tym, żeby nie powtarzano fałszywych, antypolskich
stereotypów. (...) Ta młodziez zrobiła na mnie bardzo dobre wrażenie, byli
dociekliwi, krytyczni, myslący, żywi - to była chyba dobrze wybrana grupa
młodych ludzi, którzy mają przyszłość.”

Czego Zanussi zapewne nie wiedział to to, że ta młodzież nie była przez organizatorów wybrana! Co prawda, zadbali oni, aby udział w sympozjum zgłosili studenci o różnych zainteresowaniach i z różnych kierunków studiów. Ale wyboru dokonywały poszczególne organizacje fundujące stypendia (scholarships). Najbardziej hojnym spośród sponsorów okazał się Kongres Polonii Amerykańskiej, który ufundował uczestnictwo w sympozjum sześciorgu studentom. Część uczestników została wytypowana i uzyskała pieniądze na pokrycie kosztów od lokalnych organizacji polonijnych (najwięcej z Edmonton). Część sama się zgłosiła i wzięła udział w sympozjum dzięki powstałemu funduszowi stypendialnemu “Poland in the Rockies”. Słuchaczami byli więc młodzi doktoranci, absolwenci wydziałów prawa, ekonomii, dziennikarstwa, finansów oraz studenci z różnych wydziałów różnych kanadyjskich i amerykanskich uczelni. Do Canmore przyleciała nawet studentka z Uniwersytetu Lancaster w Wielkiej Brytanii.

Trzeba podkreślić ogromnie życzliwe poparcie, jakie projektowi udzieliły praktycznie wszystkie organizacje polonijne z Edmonton i Calgary. To właśnie zrozumienie celowości jego zorganizowania ze strony liderów organizacji polonijnych Alberty oraz idąca za tym finansowa szczodrość ich zarządów, pozwoliły organizatorom w miarę spokojnie myśleć o budżetowych możliwościach jego przeprowadzenia.

Ciekawie o uczestnikach sympozjum wypowiedział się prof. Norman Davies. Zauważył, że (...) „sympozjum było bardzo korzystne dla tych młodych ludzi, którzy nie są przecież Polakami takimi jak ci, którzy mieszkają w Krakowie czy Warszawie. I nie tylko to, co działo się na wykładach i w dyskusjach było ważne, ale może przede wszystkim te ‘nieformalne’ spotkania poza oficjalnymi zajęciami - w korytarzach, na posiłkach -  kiedy ci młodzi ludzie patrzyli na siebie i mówili, że właściwie mamy ze sobą dużo wspólnego. A więc ja nie jestem dziwakiem. Pewnie musi być coś wartościowego w tych naszych polskich ‘koneksjach’. Czasem trzeba to pokazać młodym ludziom, żeby nie pogubili się w tych komplikacjach”.

Spotkania w ramach „Polska w Górach Skalistych” pokazały im, że nie są osamotnieni...

“To był niewatpliwie bardzo ambitny i trudny do zrealizowania projekt” – powiedział Muszynski - ale poziom studentów, którzy zgłosili swój udział w sympozjum i uzyskane przez nas poparcie ze strony różnych organizacji oraz osób prywatnych świadczy o tym, że już dawno należało go podjąć”.

W zamierzeniu organizatorów, sympozjum ‘Polska w Górach Skalistych’ powinno stać się cyklicznym wydarzeniem. Są oni pewni, że już niedługo rosnąć będzie grupa dobrze poinformowanych, dynamicznych młodych ludzi polskiego pochodzenia, którzy będą zachowywać “polskość” wkraczając w swe zawodowe życie.

Marek Domaradzki of Calgary, Alberta

Konferencja Polska w Górach Skalistych

Konferencja Polska w Gorach Skalistych written by Dominka Lozowska of Edmonton, Alberta and published in Panorama Polska, October 2004

Pogmatownana tozsamosc

Pogmatownana tozsamosc, written by Vanessa Janowski and published in Nowy Dziennik, New York on August 31 2004

Polska w Gorach Skalistych

Polska w Gorach Skalistych (z Tonym Muszynskim rozmawia Andrzej Zurek), Przeglad Polski  (Tygodniowy dodatek literacko-spoleczny Nowego Dziennika) New York  September 10 2004.

Polska w Gorach Skalistych

Polska w Gorach Skalistych, written by Lukasz Sikora and Marcin Bolec, Boston and published in White Eagle/Bialy Orzel, The New Voice of Polonia,  Florida , September 14, 2004

POLSKA W GORACH SKALISTYCH I NIETYLKO

Skończyła się Olimpiada w Atenach.  W tym roku jednak wielu Polaków z Calgary nie śledziło na bieżąco wyczynów najlepszych sportowców świata.  Stało się tak za sprawą prawdziwej uczty intelektualnej, jaką Stowarzyszenie Polsko-Kanadyjskie z Calgary zgotowało w Canmore  (i częściowo w Calgary) w związku z trwającym od 19 do 29 sierpnia programem zatytułowanym „Polska w Górach Skalistych” („Poland in the Rockies”).  Ten jedenastodniowy cykl wykładów i spotkań przeznaczony był dla młodych (w wieku 20-27 lat) Kanadyjczyków i Amerykanów (znalazła się również dziewczyna z Anglii), ktorzy bądź to mają polskie korzenie, bądź też są zainteresowani historią i kulturą Polski.

Inicjatorem tego przedsięwzięcia był Antoni Muszyński, a jak to określił w czasie pożegnalnego obiadu Marek Domaradzki, również  jego „duszą i sercem”.  Z krótkich rozmów z młodzieżą (a także ze słów piosenki odśpiewanej na zakończenie) jasno wynika, że był to ogromny sukces organizatorów.  Ze względu na moją datę urodzenia nie brałam niestety udziału w całym programie i dlatego nie mogę opisać szczegółowo tego, co przeżyli i wynieśli z tych seminariów główni uczestnicy.  Organizatorzy zadbali jednak o to, aby niektóre ze spotkań otworzyć dla szerokiej publiczności i o tych właśnie chcę napisać  słów kilka.  Warto nadmienic, ze przyszli na te spotkania rowniez Kanadyjczycy, ktorzy zadnych powiazan z Polska nie maja.

W piątek i sobotę (20 i 21 sierpnia) bezprecedensowa okazja do wysłuchania wykładów profesora Normana Daviesa przyciągnęła do Canmore sporą liczbę słuchaczy (tym razem nie sprawdzano daty urodzenia i każdy był mile widziany).  Zakres materiału, który miał być przedstawiony przez wykładowcę wydawał się zbyt rozległy na zaledwie dwa dni spotkań.  Tematyka, zdawać by się mogło, dobrze znana tej części słuchaczy, którzy naukę pobierali w Polsce wiele lat temu i którzy na dodatek w tamtej Polsce żyli.  Tak mogło się zdawać!  Sposób, w jaki profesor Davies „przebiegał” historyczne szlaki, perspektywa, z jakiej nakreślał znane wcześniej wydarzenia i fakty sprawiały, że można było niejako na nowo odkrywać to tak dobrze znane.

W piątek wieczorem Joanna Topór z niemałym talentem aktorskim przedstawiła wstrząsające fragmenty sztuki autorstwa Irene Tomaszewski opartej na autentycznych listach uwięzionej i straconej przez nazistów Krystyny Wituskiej.

Sobota wieczór to projekcja filmu dokumentalnego zrealizowanego przez CNN  pod tytułem „Warsaw Uprising: the Forgotten Heroes of World War II” oraz  spotkanie z uczestniczkami Powstania Warszawskiego porucznikami Armii Krajowej: p.Martą Mańkowską i p.Jadwigą Kociołek.

W niedzielę odbył się wykład profesor Anny Ciencialy zatytułowany: „Katyń: why the long silence in the West?” .  Temat czasowo odległy, ale jakże wciąż żywy i budzący emocje.

W poniedziałek, ci którzy musieli wrócić do Calgary, mieli okazję do spotkania z Lynn Olson i Stanley Cloud – autorami książki „A Questions of Honor – The Kosciuszko Squadron: Forgotten Heros of World War II” , a we wtorek z Jagną Wright i Anetą Naszynską realizatorkami wyświetlonego filmu „Forgotten Odyssey”.

W środę znów podróż do Canmore na wieczorne spotkanie z Krzysztofem Zanussi, który z dużą dozą humoru opowiadał o przemianach w mentalności Polaków po roku 1989 prezentując rowniez fragmenty swoich filmów.

Krótka refleksja, jaka nasuwa się śledząc tytuły prezentowanych filmów, książek i rozpraw:  jakże często powtarza się słowo „zapomniany”.  Może właśnie dzięki takim przedsięwzięciom jak „Poland in the Rockies” i wykładowcom o światowej renomie, nie zawsze polskiego pochodzenia, kiedyś w przyszłości rzadziej będziemy tego słowa używać.  Może takie spotkania i prezentacje przywrócą pamięć o tragediach i ich bohaterach.  Może pomogą wyciągnąć wnioski z historii i będą początkiem dialogu między ludźmi różnych narodów na tematy czasem bolesne, ale jakże często wymagające wyjaśnienia, przebaczenia i pojednania.

Elżbieta Kiegler